Odporność psychiczna – dostępna dla wszystkich, czy przywilej wybranych?

Odporność psychiczna jest zjawiskiem złożonym, mozaiką elementów. Początki badań nad tym tematem wiążą się z psychologią sportu. Sportowe zmagania pełne są nieoczekiwanych zwrotów akcji. Są próbą umiejętności, wymagają szybkich reakcji. Codzienność również jest zmaganiem – każdy chce osiągnąć jakiś cel, a napotyka niespodziewane przeszkody. Co sprawia, że jedni w trudnych sytuacjach odnajdują się lepiej, a inni gorzej?

Odporność psychiczna jest cechą, która ułatwia skuteczne radzenie sobie z wyzwaniami, czy presją. Umożliwia elastyczne działanie w niesprzyjających okolicznościach, pomaga przystosować się do nieprzewidzianych zmian.

W modelu 4C* odporność psychiczna budowana jest na czterech fundamentach:

1.wyzwanie- wyzwanie jest traktowane jako szansa,

2.pewność siebie – posiadanie wiary w siebie,

3.zaangażowanie – wytrwałość w działaniu,

4.poczucie kontroli, wpływu – przekonanie, o tym, że mam wpływ na swoje życie.

1)Warto rozwijać postrzeganie wyzwań jako okazji do nauki i rozwoju. Nowe, wymagające doświadczenia są polem, na którym wzrasta elastyczność. Zamiast strażnika tropiącego zagrożenia, można budzić w sobie poszukiwacza, kierującego się ciekawością zmiany.

2)Istotne jest umacnianie wiary w to, że jestem w stanie poradzić sobie w trudnych sytuacjach. Mam wewnętrzną siłę, żeby bronić tego, co jest dla mnie ważne. Posiadanie pewności siebie ułatwia akceptację niepowodzeń. Wtedy łatwiej traktować je jako część życia, lekcję na drodze do celu.

3)Ważne jest świadome wybieranie życiowych celów i wytrwałe podążanie za nimi.

4)Im więcej jest wiary w to, że mam wpływ na własne życie, tym większe przekonanie, że potrafię osiągnąć zamierzone cele. Wtedy łatwiej organizować plan działania, skupiać większą uwagę nie na problemach, lecz na rozwiązaniach. W tym kontekście ważna jest także praca nad emocjami – umiejętnością kontroli i ich optymalnym wyrażaniem. Dzięki temu swobodniej jest przyjmować informacje zwrotne, krytykę czy porażki.

Czy ludzie rodzą się odporni psychicznie? Czy sportowiec jest w stanie osiągnąć sukcesy bez treningu? To prawda, że każdy dostaje inne wyposażenie genetyczne. Jedni będą mieli ułatwiony start, drudzy będą potrzebowali więcej wysiłku, żeby wykształcić pożądane cechy. Jednak ludzki organizm jest plastyczny, ochoczy do nauki. Ważne jest, żeby wyjść na arenę zwaną życiem, z wiarą, że: jestem wartościowy, moje wysiłki mają znaczenie, jestem w stanie dążyć do upragnionych celów. Odporność psychiczna nie jest prezentem, który dostali tylko wybrani.  Jest ochroną, którą każdy może budować w codziennych zmaganiach z trudnościami, komplikacjami i porażkami.

* (opracowali go: D. Strycharczyk, P. Clough, 4C- pierwsze litery angielskich nazw: challenge, confidence, commitment, control