Asertywność najczęściej jest kojarzona z umiejętnością mówienia „nie”. Jednak w rzeczywistości jest czymś więcej. Jest: otwartością pełnego wyrażania siebie, bezpośredniością ujawniania myśli, uczuć i przekonań połączoną z poszanowaniem praw własnych oraz praw innych osób. Oprócz zachowań asertywnych wyróżniamy zachowania uległe i agresywne. W uległości respektowane są prawa, potrzeby innych, kosztem własnych. Może to być spowodowane strachem przed brakiem aprobaty społecznej. Z kolei zachowania agresywne są naruszaniem praw innych osób dla realizacji swoich potrzeb. Może to wynikać z lęku, niepewności siebie czy frustracji. Pomiędzy nimi stoi asertywność – pełna szczerości, zaufania, nastawiona na budowanie autentycznych relacji.
W oparciu o jakie filary można budować postawę asertywną?
- pielęgnuj pozytywny stosunek do samego siebie, innych osób, świata w duchu przekonania, że „ja jestem w porządku i ty jesteś w porządku”,
- prowadź asertywny monolog wewnętrzny: modyfikuj negatywne przekonania na swój temat, obserwuj normy powinności, które mogą być nadmiarowe, wychwytuj warunkową zgodę – sytuację, w której zgadzasz się, mimo że tego nie chcesz,
- praktykuj uważność, dzięki niej będziesz mógł świadomie rozpoznawać myśli, uczucia, potrzeby swoje i innych,
- poszukuj i utrzymuj stan wewnętrznej równowagi.
Dla asertywności bardzo ważna jest komunikacja oparta na komunikatach typu „JA” – szczerych, otwartych, odpowiedzialnych informacjach o swoich myślach, odczuciach szczególnie w sytuacjach trudnych, czy konfliktowych. Jej zaprzeczeniem są komunikaty typu „TY” nastawione na osądzanie, oskarżanie, czy generalizowanie, blokujące porozumienie. Do rozwijania asertywnej komunikacji można wykorzystać technikę FUKO:
Fakty– mów o konkretnych faktach, unikaj ogólników, mów o zachowaniu osoby, nie oceniaj,
Uczucia-opowiedz o swoich uczuciach, które powstały w reakcji na zachowanie innej osoby,
Konsekwencje– nazwij konsekwencje tego zachowania,
Oczekiwania– sprecyzuj czego w tym aspekcie oczekujesz od danej osoby, opisz pożądane zmiany.
Asertywność nie jest tylko zdolnością odmawiania. Jest stylem bycia: w świecie, w relacjach ze sobą i z innymi. Dzięki niej łatwiej budować zaufanie do siebie, samoakceptację, czy poczucie własnej skuteczności. Asertywność nie jest receptą na zdobycie sympatii otoczenia, jest przepisem na podążanie drogą szacunku i autentyczności. Nikt nie rodzi się z wbudowanym modułem asertywności, to umiejętność którą można rozwijać w codziennym treningu. Jednak nie zawsze trzeba zachowywać się asertywnie – ważne jest żeby to był wybór, podążanie za byciem blisko siebie, realizacją innych ważnych wartości.